Độc đáo di sản hát Soóng cọ của người Sán Chỉ

08/06/2024 16:41

Cùng với việc bảo tồn và phát huy các giá trị bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình thông qua ngôn ngữ, trang phục, tập quán sinh hoạt, lao động thì hát Soóng cọ được người Sán Chỉ gìn giữ, duy trì sử dụng trong sinh hoạt đời sống đến tận ngày nay.

Tộc người Sán Chỉ là một trong hai nhánh (cùng với nhánh người Cao Lan) thuộc dân tộc Sán Chay. Người Sán Chay chia làm hai nhóm, phân biệt bằng ngôn ngữ. Nhóm nói tiếng Cao Lan gần gũi với tiếng Tày, Nùng và nhóm nói tiếng Sán Chỉ thuộc nhóm ngôn ngữ Hán.

Người Sán Chỉ rất say mê ca hát và không ít người hát được Soóng cọ của dân tộc mình. “Soóng cọ” theo tiếng Sán Chỉ có nghĩa là “xướng ca”, “hát đối”, “hát giao duyên”. Theo ông Nình Văn Phúc (60 tuổi, xã Húc Động) cho biết: “Điệu hát Soóng cọ đã có rất lâu, khoảng hơn 300 năm trước. Bản thân tôi biết hát Soóng cọ từ bé, được nghe các cụ hát nhiều thành quen, rồi dần hát theo và thuộc hết các bài. Ngày trước không có phương tiện liên lạc như bây giờ, nam nữ sang nhà nhau dùng lời hát Soóng cọ để thông tin thay lời muốn nói”.

 

Hát đến chơi nhà nhau được các nghệ nhân tái hiện lại

Là xã có người Sán Chỉ cư trú đông nhất huyện, xã Húc Động có tỷ lệ người Sán Chỉ chiếm khoảng 82%. Do đó, Hội hát Soóng cọ của đồng bào Sán Chỉ nơi đây đã có từ lâu đời, không biết tự bao giờ, ngày 16 tháng 3 âm lịch hằng năm đã trở thành ngày hội riêng của người Sán Chỉ. Từ năm 2005 đến nay, huyện đã phục dựng và duy trì tổ chức thường niên Hội Soóng cọ một cách bài bản, quy mô. Đồng thời, nâng tầm quy mô theo thời gian và trở thành 1 trong 4 lễ hội văn hóa chính của địa phương. Đến nay, đã dần trở thành nhận diện văn hóa, giúp xây dựng những sản phẩm du lịch giàu tính trải nghiệm cho địa phương. Hội Soóng cọ cũng đang góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Sán Chỉ trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.

 

Bên bếp lửa câu hát Soóng cọ dập dìu

Hát Soóng cọ là cách hát đối gồm một bên nam, một bên nữ đối diện và có thể cùng một lúc có nhiều tốp hát đối với nhau. Do tính chất ứng đối tập thể đó nên tính thống nhất cao hơn, tính cộng đồng thể hiện rõ nét. Tục hát Soóng cọ có một quy định chặt chẽ là không hát với người cùng huyết thống, dòng tộc, họ hàng. Nội dung bài hát phong phú, đa dạng, uyển chuyển, phản ánh cuộc sống lao động sản xuất, ca ngợi thiên nhiên, đất nước, con người, tình yêu đôi lứa.

Chị Lục Thị Cọm (SN 1982, thôn Nà Ếch) nổi tiếng là người có giọng hát Soóng cọ hay ở xã Húc Động. Với tình yêu dành cho làn điệu dân ca quê hương, chị Cọm vẫn đang từng ngày tập hát, sưu tầm những bài hát cổ, sáng tác bài hát mới để truyền dạy cho thế hệ trẻ. Chị Cọm chia sẻ: “Từ nhỏ tôi được nghe các bà, các mẹ và mọi người trong thôn hát Soóng cọ, tôi đã rất yêu thích, đến khi lớn chút tôi đã tập hát. Khi được cất lên câu hát tôi cảm thấy rất vui và tự hào. Tôi mong muốn mình sẽ  được tạo điều kiện để truyền dạy hát Soóng cọ cho lớp trẻ”.

 

Các nghệ nhân truyền dạy hát Soóng cọ cho các em học sinh trường Tiểu học Húc Động

Hát Soóng cọ không cần dùng nhạc cụ để đệm theo, song không vì thế mà nó kém đi sức hấp dẫn. Bởi tinh túy của hát Soóng cọ chính là chất giọng ngân dài, mềm mại. Tục hát Soóng cọ diễn ra quanh năm, với nhiều cách thể hiện như hát chúc tết, hát mừng đám cưới, mừng nhà mới, tâm tình, giao duyên. Những dịp hát Soóng cọ là những ngày vui vẻ, mọi người cùng nhau đi đến từng bản, lên đỉnh núi cao, ra ngoài bờ suối để tiếng hát vang xa hơn, xua tan đi mọi mệt nhọc, ưu phiền của cuộc sống. Bởi vậy, hát Soóng cọ đã trở thành món ăn tinh thần quý giá, là niềm vui, niềm tự hào, là “sợi dây” gắn kết cộng đồng người Sán Chỉ lại với nhau. Lời ca Soóng cọ đặt theo thể thơ "thất ngôn, tứ tuyệt", được người Sán Chỉ ghi chép bằng chữ Hán, lưu truyền trong dân gian từ đời này sang đời khác dưới hai dạng ngữ là chữ Hán và phiên âm theo tiếng latinh. Mỗi bài có 4 câu, mỗi câu có 7 chữ, tức là chỉ có 28 chữ trong một bài thơ thất ngôn tứ tuyệt. Ca từ sử dụng trong Soóng cọ của người Sán Chỉ rất mộc mạc, chân thành, với những hình ảnh ví von, bay bổng, biểu tượng quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày như núi rừng, cỏ cây, hoa lá, trăng sao vào trong những câu hát nên rất gần gũi và đi vào lòng người.

Thời gian qua, huyện đã rất coi trọng công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa của đồng bào các dân tộc. Ngày 29/6/2016, Ban Chấp hành Đảng bộ huyện đã ban hành Nghị quyết số 06-NQ/HU; UBND huyện đã ban hành Kế hoạch số 1412/KH-UBND về công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của cộng đồng các dân tộc huyện Bình Liêu. Đồng chí Hoàng Ngọc Ngò - Phó Chủ tịch thường trực UBND huyện, cho biết: Những năm qua, huyện đã khôi phục được nhiều di sản văn hóa các dân tộc trên địa bàn, trong đó có hát Soóng cọ. Huyện sẽ tạo các điều kiện tốt nhất để tổ chức nghiên cứu, bảo tồn, đưa vào trường học truyền dạy cho các em học sinh và tạo điểm nhấn cho sự phát triển du lịch cộng đồng.

 

Trao chứng nhận Nghệ thuật trình diễn dân gian hát Sóong cọ là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia

Đặc biệt, Tại Quyết định 3421/QĐ-BVHTTDL ngày 10/11/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định đưa Nghệ thuật trình diễn dân gian hát Soóng cọ của người Sán Chỉ tỉnh Quảng Ninh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là cơ hội để huyện tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị của di sản.

Có thể nói, Soóng cọ không chỉ là một món ăn tinh thần của người Sán Chỉ, mà đã trở thành nét văn hóa độc đáo của địa phương, góp phần tạo nên sắc màu riêng có của núi rừng Đông Bắc. Đây cũng sẽ là cơ sở để huyện nhà tiếp tục bảo tồn, phát huy  những giá trị độc đáo của di sản trong nhịp sống đương đại./.

La Lành


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin mới nhất
Tin sở ban ngành
Bản đồ

Lịch công tác trống

Tin tiêu điểm
Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 237
Đã truy cập: 3678198
Thông tin báo chí