Gìn giữ làn điệu Then cổ ở Bình Liêu

14/05/2024 10:41

Huyện Bình Liêu có trên 96% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó người Tày chiếm trên 50% dân số toàn huyện, đây là nơi tồn tại nhiều nghi lễ Then nói chung, Then cổ nói riêng vô cùng đặc sắc, là loại hình nghệ thuật có ý nghĩa sâu sắc trong đời sống của đồng bào.

  Cùng với những làn điệu Then tân, hát Then cổ được bà con người Tày thể hiện thông qua hình thức ca hát, có giai điệu, tiết tấu, nhịp phách rõ ràng, khi hát bao giờ cũng kèm theo tính tẩu và chùm xóc nhạc. Trải qua thăng trầm của lịch sử và thời gian, hát Then cổ vẫn tồn tại trong đời sống văn hóa của người Tày như một minh chứng cho sức sống và bản sắc văn hóa dân tộc của tộc người Tày. Không đơn thuần là một loại hình nghệ thuật diễn xướng, làn điệu Then cổ còn là một hình thức tín ngưỡng lâu đời của đồng bào dân tộc Tày. Then gắn liền với cuộc sống của người dân, dù buồn, vui người ta cũng hát then để giãi bày tâm sự với trời, đấng bề trên. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, cũng như nhiều loại hình văn hóa phi vật thể khác, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các dòng nhạc hiện đại, Then tân, Then cổ đang đứng trước nguy cơ mai một. Nguyên nhân chính là lớp nghệ nhân nắm giữ kho tàng Then cổ là những ông then, bà then ngày càng già yếu, qua đời. Lớp trẻ không mặn mà với nghệ thuật truyền thống của cha ông.

Để tiếp tục phát huy giá trị của hát then, thời gian qua, huyện Bình Liêu cũng đã đề ra nhiều giải pháp, biện pháp để bảo tồn, lưu giữa các làn điệu then; Song song với việc sưu tầm, bảo tồn, các nghệ nhân ngày nay cải tiến nhạc để dễ thực hành những điệu Then cổ trong cuộc sống và biểu diễn trên sân khấu. Nội dung các làn điệu phản ánh sinh hoạt, tình cảm, mang hơi thở cuộc sống của đồng bào gắn liền với thiên nhiên miền núi, phản ánh tinh thần tiến bộ, xây dựng cuộc sống ngày càng ấm no, văn minh.

 

  Các làn điệu được sử dụng trong nghi lễ Lảu then ở Bình Liêu chủ yếu là các làn điệu Then cổ

Hiện nay, ở huyện Bình Liêu vẫn còn nhiều thôn, bản duy trì tốt các làn điệu hát then, đàn tính, như: Thôn Cốc Lồng (xã Lục Hồn); Khu Chang Nà, Khu Bình Công I, Khu Nà Làng (thị trấn Bình Liêu); Thôn Cửa Khẩu (xã Hoành Mô)... Những thành viên trong các CLB hát then của các địa phương dù bận rộn với công việc gia đình, nương rẫy nhưng vẫn say mê sưu tầm các làn điệu Then cổ, đặt lời cho các bài Then mới. Chị Lèo Thị Lường, Chủ nhiệm CLB hát then – đàn tính xã Hoành Mô chia sẻ: "CLB chúng tôi hiện có 40 thành viên với nhiều lứa tuổi. Nhiều thành viên trong CLB tham gia sáng tác đặt lời mới cho các làn điệu Then tân và tham gia sưu tầm các làn điệu Then cổ để biểu diễn, giao lưu tại các dịp lễ hội, Tết, ngày kỷ niệm trọng đại của tỉnh, huyện và các hoạt động văn hóa của xã, của thôn, bản. Đối với các cơ sở lưu trú, nếu khách du lịch có nhu cầu, CLB chúng tôi cũng tích cực tham gia biểu diễn để phục vụ các đoàn khách. Tôi rất vui khi thấy tất cả các thành viên CLB đều say sưa với văn hóa dân tộc”.

 Hát then ở Bình Liêu được thể hiện dưới hai hình thức là diễn xướng Then văn nghệ và diễn xướng Then nghi lễ

Người Tày hát Then (cả Then tân và Then cổ) là để cầu chúc cho nhau sự an khang, mùa màng tốt tươi, để trao gửi tâm tình, để cầu chúc cho nhau những điều tốt lành trong cuộc sống. Hát Then của người Tày huyện Bình Liêu (còn gọi là diễn xướng Then) thể hiện dưới hai hình thức, cụ thể là: diễn xướng Then văn nghệ và diễn xướng Then nghi lễ. Âm điệu trầm bổng, dặt dìu cùng với lời then diễn tả từng chặng đường đi của đoàn quân then: khi giục giã vội vã, lúc khoan thai dừng nghỉ bên đường, khi thỉnh cầu tha thiết, khi vượt biển rộn rã…Từng chương, từng đoạn trong bài then (gọi là “không” và “khái”) được người diễn xướng (được gọi là bà then, ông then) đưa người thưởng thức lạc vào thế giới mới lạ được hòa quyện trong tiếng đàn tính.

Hiện nay nhiều làn điệu Then cổ đã được các nghệ nhân, các CLB sưu tầm và đem trình diễn trong các dịp lễ, hội như: Mả khoăn (gọi vía), Quá hải (vượt biển), Khảu tu mụ (vào cửa bà mụ), trích đoạn giải hạn, trích đoạn nghi lễ Lảu then: Khẩn làu (lên lầu), Phát tàng (mở đường),…Trích đoạn Pắt phu san xoỏng (bắt phu đan sọt), Hỉ phúc (cầu phúc)….

 

 CLB hát then đàn tính thị trấn Bình Liêu biểu diễn trích đoạn Then cổ Mả khoăn (gọi vía) tại ngày hội di sản then

 Đến Bình Liêu hôm nay, du khách được tìm hiểu về các nội dung liên quan đến hát then, đàn tính, được thưởng thức các tiết mục do thành viên các CLB hát then – đàn tính trên địa bàn huyện Bình Liêu biểu diễn. Từ một loại hình diễn xướng thiên về tín ngưỡng, làn điệu then đang được phát huy thành thế mạnh du lịch tinh thần. Điều này cho thấy tầm quan trọng và sức sống bền bỉ của then. Vì thế hát then đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại mà người Tày Bình Liêu đang gìn giữ. Ngày nay, cùng với những bài then mới, các làn điệu then cổ đã và đang được các nghệ nhân sưu tầm, biểu diễn và đưa cuộc sống một cách chân thực, gần gũi nhất; qua đó, tạo không gian văn hóa lành mạnh đáp ứng nhu cầu vui chơi, hưởng thụ văn hóa của bà con nhân dân, góp phần bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Hoàng Gái


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin mới nhất
Tin sở ban ngành
Bản đồ

Lịch công tác trống

Tin tiêu điểm
Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 1553
Đã truy cập: 3609258
Thông tin báo chí