Đàn tính Bình Liêu

Mỗi lần đọc những vần thơ này tôi lại như lâng lâng trong tiếng nhạc đàn tính vọng vang. Có lẽ do từ khi còn nằm trong nôi tôi đã được đắm mình trong tiếng tính lời then của bà, của mẹ nên khi lớn lên, nhận chiếc đàn tính bà trao tôi đã coi đó là một vật vô giá. Chiếc đàn đã theo tôi suốt quãng tuổi thơ êm dịu, đến bây giờ vẫn luôn ở bên tôi...

Đàn tính (hay còn gọi là tính tẩu ) là nhạc cụ khảy dây được dùng phổ biến ở một số dân tộc miền núi tại Việt Nam như người Thái , người Tày , ... Trong tiếng Tày, tính có nghĩa là đàn, còn tẩu là bầu (quả bầu), dịch ra tiếng Việt , tính tẩu có nghĩa là đàn bầu. Để khỏi nhầm lẫn với loại đàn bầu của người miền xuôi, nhiều người gọi tính tẩu là đàn tính nhưng nếu dịch ra “đàn đàn” thì sai. Do đó chỉ cần hiểu đàn tính là cách gọi tắt của đàn tính tẩu.

Hiện nay có một số người chế tạo đàn tính ở Bình Liêu khá nổi tiếng như ông Lương Thiêm Phú ở Tình Húc, ông Vi Thanh Lò ở Thị Trấn Bình Liêu ... Yêu biết mấy cây đàn giản dị, mộc mạc được làm bằng tấm lòng yêu mến truyền thống dân tộc. Cây đàn nhẹ tênh mà chứa sức nặng của bề dày văn hoá. Không biết từ bao giờ tiếng đàn đã là một phần không thể thiếu trong sinh hoạt văn hoá của người Tày. Để làm ra một cây đàn tính có âm chuẩn, ông Phú giảng giải cho tôi biết: Bầu vang (bộ phận tăng âm) - làm bằng nửa quả bầu khô (cắt ngang). Kích cỡ bầu vang có thể thay đổi tùy theo quả bầu lớn nhỏ, song đường kính thường tư 15 đến 25cm. Để có độ vang, âm sắc chuẩn người ta thường chọn quả bầu tròn và dày đều để làm bầu vang. Mặt đàn thường làm bằng gỗ cây ngô đồng xẻ mỏng khoảng 3mm, hoặc dùng bẹ cây tre mai. Phía sau bầu đàn có khoét nhiều lỗ hình hoa thị để thoát âm. Ngựa đàn tương đối nhỏ nằm trên mặt đàn. Cần đàn: bằng gỗ, thường là gỗ dâu hay gỗ sa mộc, nhẹ và thẳng. Cần đàn dài khoảng 9 nắm tay của người chơi đàn. Phần dưới của cần đàn xuyên qua bầu vang, còn phần trên cùng là đầu đàn uốn cong hình lưỡi liềm hoặc đầu rồng, đầu phượng … Mặt cần đàn trơn, không có phím như đàn tam. Hốc luồn dây có 2 trục dây. Dây đàn: trước đây làm bằng tơ xe, nay là nilon. Đàn tính Bình Liêu có 2 dây, thường được chỉnh cách nhau 1 quãng bốn đúng hay quãng năm tùy theo hàng âm của giai điệu.

 Tính tẩu có âm sắc êm dịu, thanh thoát. Khi phát ra âm cao, người nghe thấy náo niết vui tươi, trong như nước suối đầu nguồn. Lúc phát ra âm trầm nó cho người nghe cảm giác hơi mờ ảo như lời nỉ non ...

Đã có một thời gian, đàn tính dường như lùi vào quên lãng, chỉ còn thỉnh thoảng nghe tiếng trầm trầm gảy lên bởi những người già nhớ về một nét đẹp xưa... Nhờ có sự nhìn nhận đúng đắn, từ Nghị quyết Trung ương 5 - khoá VIII, làn điệu hát then được khôi phục, phát huy. Cùng với đó tiếng đàn tính lại ngân vang khắp bản làng. Hiện nay ngày càng có nhiều người tìm đến làn điệu hát then, tìm về cây đàn tính, tìm lại và làm sáng hơn lên nét đẹp của người Tày...

Tôi yêu quý cây đàn tính của quê hương tôi, cũng muốn nhiều người có tình yêu đó. Rất nhiều bạn học sinh nhờ tôi dạy đánh đàn tính, điều đó khiến tôi rất vui. Chứng kiến sự miệt mài học đàn một cách say sưa của các bạn trẻ, tôi tin rằng tiếng đàn tính rồi đây sẽ còn ngân vang mãi, ngân lên khắp bản trên bản dưới của người Tày Bình Liêu...

 


Bản đồ

Lịch công tác trống

Tin tiêu điểm
Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 1039
Đã truy cập: 1472307
Thông tin báo chí